SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
DẠY HỌC LỊCH SỬ THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH
I. LÝ DO HÌNH THÀNH BIỆN PHÁP
Lịch sử là một trong những môn học quan trọng trong chương trình giáo dục ở Tiểu học, bởi phân môn này giúp học sinh hiểu rõ hơn về quá khứ, về những trang sử hào hùng của dân tộc Việt Nam. Đồng thời, góp phần giáo dục các em lòng yêu quê hương, đất nước, lòng tự hào dân tộc. Có thể nói, dạy học tốt phân môn lịch sử là hết sức cần thiết.
Hệ thống các bài học trong chương trình bao gồm bài cung cấp kiến thức mới và bài ôn tập. Dạng bài ôn tập có vai trò rất quan trọng, giúp hệ thống lại và khắc sâu các kiến thức đã học. Tuy nhiên, khi dạy học dạng bài này, giáo viên thường chỉ dạy học theo phương pháp truyền thống, truyền thụ một chiều, nhắc lại kiến thức. Điều này vừa mang lại hiệu quả dạy học chưa cao, vừa chưa tạo cơ hội cho học sinh phát triển được năng lực.
Đặc biệt, trong giai đoạn hiện nay, chúng ta đang từng bước thực hiện chương trình giáo dục phổ thông mới 2018 ở các lớp. Giáo viên cần thay đổi phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, đáp ứng tốt việc dạy học chương trình lịch sử hiện hành theo định hướng phát triển năng lực học sinh để từng bước tiếp cận môn học này trong chương trình mới.
Nhận thức được những điều đó, nên tôi luôn trăn trở, suy nghĩ để dạy học tốt hơn và tôi đã thực hiện “Một số biện pháp nhằm phát triển năng lực học sinh khi dạy học dạng bài ôn tập lịch sử lớp 5”.
II. NỘI DUNG BIỆN PHÁP
1. Thực trạng
Qua thực tiễn nhiều năm dạy học phân môn lịch sử, cùng với việc thực hiện nhiệm vụ của tổ trưởng chuyên môn tôi nhận thấy:
Thứ nhất, khi học các bài ôn tập lịch sử, các em chỉ nhớ được rất ít nội dung kiến thức cần ôn tập, chưa có kĩ năng, năng lực tổng hợp, hệ thống các kiến thức của cả giai đoạn lịch sử.
Thứ hai, giáo viên thường có tư tưởng xem nhẹ và chưa chú trọng dạng bài ôn tập nên chưa có sự đầu tư cho tiết dạy. Phần lớn giáo viên vẫn dạy học theo định hướng nội dung, chỉ quan tâm đến việc cung cấp, ôn lại kiến thức cho học sinh, các hoạt động dạy học chủ yếu mới diễn ra theo hình thức giáo viên hỏi, trò đáp để nhắc lại kiến thức.
Các tiết dạy ôn tập lịch sử chưa thu hút được học sinh, các em không có hứng thú học tập. Giáo viên chưa chưa chú trọng tổ chức các hoạt đồng nhằm hình thành và phát triển năng lực cho các em.
Chính vì vậy, chất lượng dạy học tiết ôn tập nói riêng và dạy học phân môn lịch sử nói chung còn khiêm tốn và tồn tại nhiều hạn chế. Chưa đáp ứng được việc dạy học chương trình hiện hành theo định hướng phát triển năng lực, làm quen với phương pháp, hình thức dạy học của môn học trong chương trình giáo dục phổ thông mới.
2. Nội dung các biện pháp
Để góp phần phát triển năng lực cho học sinh khi dạy học các bài ôn tập Lịch sử lớp 5, tôi đã sử dụng các biện pháp sau:
Biện pháp 1: Vận dụng bản đồ tư duy trong dạy học
Bản đồ tư duy được xem như là một sản phẩm của sự tư duy tích cực của não bộ bao gồm sự kết hợp đồng thời của các yếu tố hình ảnh, đường nét, màu sắc và chữ viết....
Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học là một trong những phương pháp dạy học tích cực nhằm giúp học sinh tìm tòi, đào sâu, mở rộng một ý tưởng, hệ thống hóa một chủ đề hay một mạch kiến thức,...
Trong các tiết dạy bài ôn tập, tôi cho học sinh vẽ bản đồ tư duy để hệ thống lại kiến thức theo các giai đoạn lịch sử. Vẽ bản đồ tư duy giúp học sinh củng cố và khắc sâu các kiến thức trong bài, kiến thức chính là nền tảng để góp phần hình thành các năng lực. Để vẽ được bản đồ tư duy, ngoài kiến thức học sinh cần phải có nhiều kĩ năng, năng lực khác như năng lực sáng tạo, năng lực phân tích, năng lực hội họa, năng lực hợp tác,...Như vậy, có thể nói học sinh cần phải có kĩ năng, năng lực mới vẽ được bản đồ tư duy, nhưng thông qua việc vẽ bản đồ tư duy cũng giúp học sinh phát triển năng lực ngay trong chính hoạt động ấy. Hay nói cách khác vẽ bản đồ đã góp phần hình thành và phát triển năng lực cho các em.
Để vận dụng bản đồ tư duy hiệu quả khi dạy các bài ôn tập tôi đã thực hiện như sau:

* Hướng dẫn học sinh làm quen với bản